KenniscentrumZiekte/aandoeningKristalartritis › Jicht › Jicht

Jicht

jichtaanval in de grote teen met tophusvormingJicht is een vorm van kristalartritis door neerslag van uraatkristallen (ook wel urinezuurkristallen genoemd). Die ontstaan bij een overmaat aan urinezuur in het bloed. Het is een 'stapelingsziekte': met de tijd hopen uraatkristallen zich steeds meer op. Deze uraatkristallen kunnen neerslaan in gewrichten, pezen en slijmbeurzen, maar ook in de huid en de urinewegen. De afweer kan vervolgens reageren op deze kristallen met een ontstekingsreactie, zoals gewrichtsontsteking of peesontsteking.
Ophopingen van jichtkristallen kunnen soms bultjes geven (een zogenaamde ‘tophus’).
Jicht komt bij 1 tot 2 procent van de volwassenen voor, drie keer zo vaak bij mannen.
Een verhoogde urinezuurwaarde in het bloed komt bij 5 procent van de mensen voor, wat illustreert dat een verhoogde urinezuurwaarde niet betekent dat er altijd jicht ontstaat. Echter, hoe hoger de urinezuurwaarde, hoe groter de kans dat er jicht ontstaat.

Symptomen

Bij een ‘acute aanval’ van jicht ontstaat er in een paar uur tijd een zeer pijnlijk, dik en rood gewricht. De heftige ontsteking is vaak in een paar dagen tot een week weer afgezakt. Meestal ontstaan deze aanvallen in de grote teen, de wreef, de enkel of de knie. Maar jicht kan in elk gewricht (pees of slijmbeurs) ontstaan. De aanvallen komen vaak terug. Meestal worden de aanvallen na verloop van tijd erger: vaker, langer en op meerdere plaatsen tegelijkertijd.
Er kan echter ook chronische gewrichtsontsteking ontstaan in één of meerdere gewrichten, waarbij deze ontsteking minder pijnlijk is en niet gepaard gaat met roodheid.
Ook kunnen bij jicht nierstenen gevormd worden die klachten kunnen geven (zoals een ‘niersteenkoliek’, een heftige pijnaanval in de nier). Daarnaast kunnen urinezuurophopingen ontstaan in de huid, een tophus, soms zelfs zonder dat iemand ooit een jichtaanval heeft gehad.

Jicht

Foto: handen vol tophi en jichtneerslagen bij gewrichten en pezen.

Oorzaak

Bij jicht is er te veel urinezuur in het bloed, wat kan leiden tot de vorming van uraatkristallen. Urinezuur is een afbraakproduct van eiwitten (purinebasen); tweederde komt vanuit het lichaam zelf en eenderde komt vanuit de voeding.
Verschillende factoren spelen een rol bij het ontstaan van jicht, zoals erfelijke aanleg, voeding (purinerijke voeding zoals vlees en peulvruchten), alcoholgebruik, verminderde nierfunctie en gebruik van bepaalde medicatie zoals plasmiddelen of chemotherapie.

Diagnose

De diagnose jicht wordt regelmatig door de huisarts gesteld. Vooral het ziekteverhaal, het lichamelijk onderzoek en familiare aanleg zijn belangrijk. De huisarts zal doorverwijzen naar de reumatoloog bij twijfel over de diagnose en/of de behandeling.

Uraatkristallen aantonen

Een definitieve diagnose jicht kan worden gesteld door middel van het aantonen van uraatkristallen in gewrichtsvocht (of ander weefsel). De reumatoloog prikt dan met een holle naald in een gewricht waar ontsteking zit (of heeft gezeten) en zuigt met een spuit een beetje vocht op. Het verkregen vocht wordt onder de microscoop onderzocht op kristallen.
Eigenlijk hoort een verhoogde urinezuurwaarde in het bloed niet gebruikt te worden om de diagnose jicht te stellen, omdat dit niet betrouwbaar is. Verhoogde urinezuurwaardes zonder jicht komen veel voor en tijdens een jichtaanval kan de urinezuurwaarde zelfs verlaagd zijn. Wel wordt de urinezuurwaarde gemeten om te bepalen of de urinezuur-verlagende therapie juist is ingesteld. Soms worden röntgenfoto’s gemaakt om te onderzoeken of er gewrichtsbeschadigingen door jicht zijn ontstaan. Daarnaast kan bij twijfel over de diagnose jicht een speciale CT-scan plaatsvinden om te onderzoeken of er ophopingen van uraatkristallen zijn.

Behandeling

Jicht gaat vaak samen met andere risicofactoren voor hart- en vaatziekten, zoals verhoogde bloeddruk, verhoogd cholesterol, suikerziekte en overgewicht. Het is daarom belangrijk de bloeddruk, bloedsuiker en cholesterol regelmatig bij de huisarts te laten controleren en zo nodig te behandelen.
 
Een aangepaste/juiste leefstijl is belangrijk voor het verkleinen van de kans op jicht. Dieetaanpassingen kunnen helpen, zoals het verminderen van purinerijk voedsel (zoals vlees en peulvruchten) en het verminderen van alcohol, strevend naar een normaal gezond lichaamsgewicht. Daarnaast zijn niet-roken en lichaamsbeweging belangrijk voor het verminderen van de kans op hart- en vaatziektes.
 
Een acute jichtaanval wordt behandeld met een algemene ontstekingsremmer, zoals  NSAID’s en/of colchicine, of prednison. Meestal is een kuur van 5 tot 7 dagen afdoende om de ontsteking helemaal te remmen.
Urinezuur-verlagende therapie wordt gestart wanneer er sprake is van meerdere jichtaanvallen per jaar, chronische ontsteking, gewrichtsbeschadiging door jicht, of aanwezigheid van een tophus. Over het algemeen is dit een chronische (levenslange) therapie.
 



Deel deze pagina: